Leo trình dùng AI: 4 nấc từ Chat đến Quy trình

Cùng một con AI, người biết leo trình làm được gấp nhiều lần người chỉ ngồi chat. Bài này chỉ bạn bốn nấc: Chat, File, Trình duyệt, Quy trình. Mỗi nấc có một câu lệnh mẫu để chép về dùng ngay, và một rủi ro bạn nên biết trước khi bấm.

Đọc xong, bạn có một việc 10 phút để làm ngay tối nay. Đừng mua thêm công cụ. Hãy leo thêm một nấc.

Trước khi leo: AI là máy đoán chữ

AI giống ô gợi ý chữ khi bạn nhắn tin. Bạn gõ nửa câu, máy đưa chữ tiếp theo. AI làm đúng như thế với cả đoạn dài, nên câu nào nó đáp cũng nghe trơn tru. Kể cả khi nó không biết.

Vì vậy mình giữ một câu để nhớ: đẹp chưa chắc đúng. Mình từng gặp đúng chuyện này.

Mình nhờ AI thống kê kiểu chạm đất của bàn chân các vận động viên marathon: đáp gót, đáp mũi hay cả bàn. Lần đầu, AI tự cắt khung hình và xem ảnh, mỗi người chỉ soi một hai bước. Ra bảng 14 người rất gọn, kết luận nghe rất chắc: không ai đáp mũi.

Mình bảo nó soi khoảng 10 bước mỗi người, hai lần độc lập, lần sau không được xem kết quả lần trước. Có 84 bước đọc được. Hai lần soi chỉ khớp nhau 58%.

Lấy riêng 42 bước mà cả hai lần cùng kết quả: 29 bước đáp gót, 10 bước đáp mũi, 3 bước đáp cả bàn. Câu “không ai đáp mũi” phải bỏ trước khi đăng. Có cả bước AI đọc ngược hướng chạy.

Cách mình kiểm rất thủ công. Mở ảnh từng bước, đặt câu của bảng ngay cạnh ảnh, rồi tự nhìn. Bảng càng gọn càng dễ tin, và đó là lúc cần soi kỹ nhất. Đẹp chưa chắc đúng.

Mình không nói AI vô dụng. Nó làm nhanh. Có điều nó đoán, nên mình vẫn phải tự soi lại. Giờ thì leo.

Nấc Chat: gọi điện hỏi một chuyên gia ở xa

Ai cũng bắt đầu từ nấc này. Nấc Chat giống gọi điện hỏi một chuyên gia ở xa. Bạn kể gì thì họ biết nấy.

Rủi ro nằm ở chỗ bạn quên kể. Khi đó nó đoán, mà đoán vẫn nghe rất xuôi tai. Đây là chỗ dễ bị lừa nhất.

Bạn thử một cặp. Hỏi “lập cho mình lịch tập tuần này” và không kể gì thêm. Rồi mở cuộc trò chuyện mới, hỏi lại đúng câu đó nhưng kể đủ: bạn là ai, mục tiêu gì, tuần này rảnh buổi nào, có chỗ nào đang đau không.

Đặt hai câu trả lời cạnh nhau. Nhìn xem lần đầu nó hỏi lại hay tự đoán. Nhìn xem có chi tiết nào nó tự thêm mà bạn chưa hề kể.

Câu lệnh mẫu cho nấc Chat. Chỗ trong ngoặc vuông là chỗ bạn tự điền:

Mình làm nghề [nghề của bạn]. Việc mình cần làm là [việc cần làm].
Bối cảnh: [kể ba bốn câu về tình huống thật].
Mình muốn kết quả dạng [bảng, thư, danh sách hoặc kế hoạch].
Chỗ nào mình chưa kể mà bạn cần biết thì hỏi mình trước, đừng tự đoán.

Câu cuối quan trọng nhất: chỗ nào chưa biết thì hỏi mình trước, đừng tự đoán.

Nấc File: mời chuyên gia vào phòng

Muốn nó bớt đoán thì cho nó đọc tài liệu của bạn. Đó là nấc File. Công cụ AI có quyền mở thư mục thì làm được việc này.

Cứ coi như mời chuyên gia vào phòng mình. Đừng mở cả tủ hồ sơ, chỉ đưa một thư mục bản sao thôi. Cái dễ hỏng là nó xoá nhầm file thật. Nên chỉ cho làm trên bản sao, và bắt nó nói kế hoạch trước.

Về công cụ, mình dùng Antigravity vì nó có gói miễn phí. Nói thẳng: hạn mức tính theo tuần, hết thì chờ. Bạn dùng Codex hay Claude Code cũng được. Đang có một gói rồi thì đừng mua thêm.

Công cụ khác có thể đòi gói trả phí từ nấc này. Chưa muốn cài gì thì nấc Chat vẫn leo được, bằng cách kể đủ bối cảnh.

Cách làm: chép vài file bảng số liệu vào một thư mục bản sao, rồi mở đúng thư mục đó trong công cụ. Dán câu lệnh, đọc kế hoạch của nó, thấy ổn thì cho làm. Xong thì mở file mới ra kiểm: số trong vài ô có khớp file gốc không, file gốc còn nguyên không, nó có báo file nào không đọc được không.

Câu lệnh mẫu cho nấc File:

Trong thư mục này có tài liệu cho việc [việc cần làm].
Hãy đọc hết, rồi làm ra một file mới tên [tên file mới], gồm [những gì cần có].
Chỉ thêm file mới, không sửa hay xoá file nào đã có.
Trước khi làm, nói kế hoạch cho mình.
Làm xong, báo file nào đã đọc, file nào không đọc được.

Nấc Trình duyệt: người ngồi cạnh dùng máy của bạn

Giờ cho nó ra khỏi phòng. Nấc Trình duyệt là cho AI tự vào web, bấm và tải về giúp mình.

Giống bạn nhờ người ngồi cạnh dùng máy mình: mở trang, tìm giấy tờ, tải về. Bạn chỉ dặn một câu: tới nút trả tiền thì dừng.

Sợ nhất là nó bấm quá tay. Nút thanh toán hay nút gửi đi thì khó rút lại. Nên lúc nào cũng dặn nó dừng trước.

Bạn cho nó địa chỉ một trang công khai có tài liệu bạn cần, rồi xem nó làm. Sau đó kiểm: nó vào đúng trang chưa, file tải về là file nào, mở ra có đúng thứ bạn cần không. Nó dừng ở đâu, có chạm nút thanh toán hay đăng ký không.

Câu lệnh mẫu cho nấc Trình duyệt:

Vào trang [địa chỉ trang công khai cần vào].
Tìm [tài liệu cần tải, ví dụ bản hướng dẫn], rồi tải về thư mục [tên thư mục].
Tuyệt đối dừng lại trước nút thanh toán, nút đăng ký và mọi nút gửi đi, rồi báo mình.

Câu không được quên là câu cuối: dừng trước nút thanh toán và mọi nút gửi đi.

Nấc Quy trình: dạy một lần, nói một câu

Việc nào lặp đi lặp lại thì dạy nó một lần thôi. Từ sau mình chỉ nói một câu là nó làm cả chuỗi. Đó là nấc Quy trình.

Kiểu dạy nhân viên mới đóng một đơn hàng ấy. Dạy kỹ một lần, hôm sau chỉ cần nói: đóng đơn.

Rủi ro: một khâu sai thì cả chuỗi sai theo, mà nó chạy nhanh nên khó thấy. Cho nên mình luôn chừa một chỗ để nó dừng lại cho mình duyệt.

Một ví dụ mình đã chạy thật. Mình viết sẵn quy trình vào một file, rồi giao cho AI: quét 30 video mới nhất của một kênh, so nhóm được xem nhiều với nhóm xem ít. Rồi viết 3 đề cho tuần tới và dừng trước khi đăng. Nó chạy khoảng 15 phút.

Đọc lại kết quả, mình gặp hai chuyện. Trong các đề, nó tự thêm chi tiết không có thật. Và có clip chỉ có nhạc nền, mà máy vẫn nghe ra một câu không hề có trong video. Nên chỗ dừng không thừa: phải kiểm bằng mắt, xong mới đăng.

Câu lệnh mẫu cho nấc Quy trình:

Mình dạy bạn một quy trình.
Ghi nó thành một file tên [tên ngắn dễ nhớ] trong thư mục này.
Từ sau, mình nói làm theo [tên đó] là bạn đọc file rồi làm đủ cả chuỗi.
Đầu tiên [việc đầu], sau đó [việc kế tiếp], cuối cùng [việc cuối].
Riêng việc [việc cần mình duyệt] thì dừng lại hỏi mình trước.
Dạy xong, đọc lại quy trình cho mình sửa.

Viết quy trình thành một file, việc trước việc sau cho rõ. Chỗ nào cần bạn duyệt thì ghi rõ chỗ dừng.

Tối nay, mười phút thôi

Vậy là Chat, File, Trình duyệt, Quy trình. Cùng một con AI, bạn cứ leo dần từng nấc. Và nhớ rằng kết quả đẹp chưa chắc đúng, nên nấc nào cũng phải có bước bạn tự soi.

Việc tối nay: chọn đúng một việc bạn lặp lại trong tuần. Chép tài liệu của việc đó vào một thư mục bản sao. Rồi dán câu lệnh của nấc File.

Chưa muốn cài gì thì dán câu lệnh của nấc Chat. Xong, nhìn kết quả và tự hỏi một câu: chỗ nào máy đang đoán?